สังคมศึกษาทะลุกะลา Shattering the Coconut Shell พิมพ์ครั้งที่ 2 (ฉบับปรับปรุงใหม่) – อรรฎชณม์ สัจจะพัฒนกุลและคณะ

สังคมศึกษาทะลุกะลา

Shattering the Coconut Shell: Towards Critical Social Studies in Thailand

เขียนโดย 11 ครูและนักการศึกษาด้านสังคมศึกษา (ดูแนะนำผู้เขียน)

คณะบรรณาธิการ: ภี อาภรณ์เอี่ยม, อรรถพล ประภาสโนบล และธนวรรธน์ สุวรรณปาล

392 หน้า 340 บาท

ศูนย์วิจัยพหุวัฒนธรรมและนโยบายการศึกษา สถาบันวิจัยพหุศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

พิมพ์ครั้งที่ 2 มีนาคม 2569 (ปรับปรุงใหม่)

.

สารบัญ

อารัมภบท ธงชัย วินิจจะกูล

บทนำ นงเยาว์ เนาวรัตน์

ภาค 1 ชำแหละกะลา

สังคมศึกษาในยุคเปลี่ยน(ไม่)ผ่าน: การสอนเพื่อช่วงชิงความหมายจากเส้นเรื่องสมบูรณาญาสิทธิราชย์สู่เส้นทางประชาธิปไตย

อรรฏชณม์ สัจจะพัฒนกุล

กษัตริย์นิยมในสังคมศึกษา พระราชอำนาจนำในหลักสูตรและข้อสอบโอเน็ต

ภิญญพันธุ์ พจนะลาวัณย์

ทบทวนการสอนกฎหมายในวิชาสังคมศึกษา ผ่านม่านนิติ(อ)ธรรม

รพีพรรณ จักร์สาน

ภาค 2 ส่องนอกกะลา

แนวคิดหลังอาณานิคมกับการสอนสังคมศึกษา: กรอบความคิดและแนวปฏิบัติในการจัดการศึกษาเพื่อความเป็นพลเมืองโลก

ออมสิน จตุพร

การสืบสอบเชิงปรัชญาในห้องเรียนสังคมศึกษา

ภี อาภรณ์เอี่ยม

ที่ใดมีเรื่องเล่า ที่นั่นมีสังคมศึกษา

อรรถพล ประภาสโนบล

ภาค 3 ทะลุกะลา

สังคมศึกษาเพื่อความเป็นธรรมทางสังคม

ธนวรรธน์ สุวรรณปาล

เปลี่ยนยาขมให้อมหวาน: สอนวิชาศาสนาด้วยการถกเรื่องความเป็นธรรมและพลเมืองโลก

ธนัญญา ต่อชีพ

สังคมศึกษาเพื่อสร้างจินตนาการใหม่

ปาริชาต ชัยวงษ์

สู่ประวัติศาสตร์แห่งอนาคต

ภาคิน นิมมานนรวงศ์

ภาคพิเศษ

เมื่อโลกหันขวา สังคมศึกษาจะไปทางไหน?

กัมปนาท ไชยรัตน์

แนะนำผู้เขียน

.

แนะนำผู้เขียน

อรรฏชณม์ สัจจะพัฒนกุล อาจารย์ประจำ สาขาวิชาสังคมศึกษา คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม ที่มีความเชื่ออย่างแรงกล้าว่างานการสอนคือปฏิบัติการทางการเมือง เพื่อขับเคลื่อนสังคมให้เกิดความเป็นธรรมทางสังคมและปลดปล่อยความเป็นมนุษย์ผ่านการศึกษา การสอนสังคมศึกษาจึงตั้งอยู่บนหลักการที่ว่าจะสร้างสำนึกเชิงวิพากษ์ต่อสิ่งรอบตัวอย่างไร และจะจัดวางตัวเองในฐานะมนุษย์และแสดงออกถึงความเป็นพลเมืองในโลกเสรีในวิถีทางประชาธิปไตยอย่างไร งานของครูสังคมศึกษาจึงควรไปไกลมากกว่าการสอนที่เน้นแต่เรื่องเทคนิควิธีหรือมโนทัศน์ความรู้เท่านั้น

.

ภิญญพันธุ์ พจนะลาวัณย์ อาจารย์ประจำ สาขาวิชาสังคมศึกษา คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง สนใจด้านประวัติศาสตร์สังคม การศึกษา การกระจายอำนาจพื้นที่เมือง-ชนบท และแรงงาน ผลงานหนังสือที่ผ่านมา ได้แก่ เครื่องแบบ ทรงผม หน้าเสาธง ไม้เรียว: ประวัติศาสตร์วินัยและการลงทัณฑ์ในโรงเรียนไทย (มติชน, 2565), สยามาณานิคมมณฑลพายัพ ปฏิบัติการสำรวจและผลิตพื้นที่เมือง ชนบทป่าเขากับการสร้างความศิวิไลซ์ (สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2565), เลาะตะเข็บอำนาจประวัติศาสตร์การศึกษาไทย (สมมติ, 2565), ล้านนาที่เพิ่งสร้าง: ภาคเหนือหลังปฏิวัติสยาม (ศยาม, 2566), ไฮเวยาธิปไตย : อำนาจของถนนกับพลวัติการคมนาคมขนส่งของประเทศไทย (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน), 2566)

.

รพีพรรณ จักร์สาน อาจารย์ประจำ สาขาวิชาสังคมศึกษา คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง สนใจด้านเนื้อหา – หลักสูตรวิชาสังคมศึกษา และสนใจในการใช้วิธีการทางประวัติศาสตร์ในการศึกษาเพื่อพยายามอธิบาย สถานะ เป้าหมายของวิชาสังคมศึกษา

.

ออมสิน จตุพร อาจารย์ประจำ สาขาวิชาสังคมศาสตร์การศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ที่มีจุดยืนเชิงแนวคิดทฤษฎีควบคู่กับปฏิบัติการด้านหลักสูตรและการเรียนการสอนเพื่อการเปลี่ยนแปลงสถานะและโครงสร้างเดิมในพื้นที่การฝึกหัดครูและการทำงานกับครูในโรงเรียน

.

ภี อาภรณ์เอี่ยม นักวิจัยอิสระ สนใจความสัมพันธ์ระหว่างการศึกษา ปรัชญา และการเมือง ทำงานวิจัยและผลักดันเรื่องการสอนแนวในทางปรัชญาสำหรับเด็ก (P4C) หรือชุมชนการสืบสอบเชิงปรัชญา (Community of Philosophical Inquiry) เพื่อการสร้างพลเมืองประชาธิปไตย

.

อรรถพล ประภาสโนบล อาจารย์ประจำ สาขาวิชาสังคมศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม อดีตครูสังคมศึกษาโรงเรียนรัฐบาล ปัจจุบันกำลังศึกษาปริญญาเอกที่ประเทศไต้หวัน นักสอนหนังสือ ผู้ที่บอกให้นักเรียนโยนหนังสือทิ้งไป แล้วมาสนุกกับคำถามสนใจในสังคมวิทยามนุษยวิทยาการศึกษาและการศึกษาเชิงวิพากษ์

.

ธนวรรธน์ สุวรรณปาล นักวิชาการอิสระ อดีตครูสังคมศึกษาโรงเรียนรัฐบาล ปัจจุบันกำลังศึกษาปริญญาเอกด้านหลักสูตรและการสอน และนักเคลื่อนไหวในนามกลุ่ม “ครูขอสอน” ที่ใฝ่ฝันถึงสังคมที่ดีกว่า มีเสรีภาพ ความเสมอภาค มีประชาธิปไตย และเป็นธรรม เชื่อว่าการสอนคือปฏิบัติการทางการเมืองและวัฒนธรรม การศึกษาคือการปลดปล่อยผู้คนจากการกดขี่ และเป็นเครื่องมือในการสะสมอำนาจของประชาชน สร้างความเป็นพลเมืองในการเปลี่ยนแปลงสังคมได้

.

ธนัญญา ต่อชีพ ครูสอนสังคมศึกษา มัธยมปลาย โรงเรียนแห่งหนึ่ง เป็นครูสังคมที่ต้องการเปลี่ยนแปลงห้องเรียนวิชาสังคมศึกษาให้กลายเป็นพื้นที่ที่แห่งการถกเถียงแลกเปลี่ยนกัน

.

ปาริชาต ชัยวงษ์ ครูสอนสังคมศึกษา มัธยมปลาย โรงเรียนรัฐบาลแห่งหนึ่ง ที่เชื่อว่าความหวังและจินตนาการจำเป็นอย่างยิ่งโดยเฉพาะในสังคมที่สิ้นหวัง สังคมศึกษาจึงไม่ควรเป็นเพียงวิชาเพื่อการเข้าใจและตั้งคำถามกับโลก แต่ควรไปให้ถึงการจินตนาการถึงระเบียบของโลกใหม่ เพื่อให้มนุษย์มีชีวิตอยู่บนโลกใบนี้ได้อย่างมีศักดิ์ศรีเสมอหน้ากัน

.

ภาคิน นิมมานนรวงศ์ ครูวิชาการ สาขาสังคมศึกษา โรงเรียนกำเนิดวิทย์ ปัจจุบันทำงานวิจัยเกี่ยวกับจินตนาการพลเมืองและความขัดแย้งระหว่างรุ่นในสังคมไทยเสร็จแล้ว และกำลังศึกษาปริญญาเอกด้านสังคมวิทยาที่ประเทศอังกฤษ

.

กัมปนาท ไชยรัตน์ อดีตครูสังคมศึกษาในกรุงเทพฯ ปัจจุบันเป็นนักศึกษาปริญญาเอกด้านการสอนสังคมศึกษาที่นิวยอร์ก สนใจที่จะทำความเข้าใจวิชาสังคมศึกษาผ่านความสัมพันธ์ระหว่างการเมืองประวัติศาสตร์ และสังคมร่วมสมัย อยากรู้อยากเห็นกับสิ่งที่ทั้งมองเห็นและมองไม่เห็นในโรงเรียนและหลักสูตร เช่น ระเบียบ กติกา ภาษา ความทรงจำ และอำนาจ ความฝัน คือห้องเรียนที่ยังเหลือที่ว่างให้ความสงสัย และความกล้าของทั้งนักเรียนและครู